استافیلوکوکوس ساپروفیتیکوس Staphylococcus saprophyticus

ویژگی‌های میکروب‌شناسی استافیلوکوکوس ساپروفیتیکوس

• طبقه‌بندی: دامنه: باکتری ها > شاخه: Firmicutes > رده: Bacilli > راسته: Bacillales > خانواده: Staphylococcaceae > جنس: استافیلوکوکوس > گونه: ساپروفیتیکوس.

• ظاهر: کوکوس‌های گرم‌مثبت که در زیر میکروسکوپ به صورت خوشه‌ای، جفتی و به شکل چهارتایی (tetrads) دیده می‌شوند.

• کشت: به راحتی روی محیط‌های کشت معمولی مانند آگار خوندار رشد می‌کند و کلنی‌های سفید، کدر و اغلب غیرهمولیتیک (فاقد تخریب گلبول‌های قرمز) ایجاد می‌کند.

• مقاومت به نووبیوسین: این تست تشخیصی کلاسیک برای شناسایی این باکتری است. S. saprophyticus استافیلوکوکوس ساپروفیتیکوس به آنتی‌بیوتیک نووبیوسین مقاوم است، در حالی که سایر استافیلوکوک‌های شایع مانند S. epidermidis به آن حساس هستند. با قرار دادن دیسک نووبیوسین روی صفحه کشت، هیچ هاله عدم رشد کلنی این باکتری ایجاد نمی‌شود.

بیماری‌زایی و عوامل ویرولانس استافیلوکوکوس ساپروفیتیکوس

باکتری استافیلوکوکوس ساپروفیتیکوس مکانیسم‌هایی دارد که به آن اجازه می‌دهد به دستگاه ادراری بچسبد و باعث عفونت شود:

• چسبندگی: این اصلی‌ترین مکانیسم بیماری‌زایی آن است.

  • فاکتور چسبندگی: یک پروتئین سطحی است که به باکتری اجازه می‌دهد به طور خاص به سلول‌های پوششی مجاری ادراری (urothelium) بچسبد. این امر مانع از شسته شدن باکتری توسط جریان ادرار می‌شود.

  • ادهزین‌های دیگر: دارای ادهزین‌های دیگری است که به فیبرونکتین و کلاژن (از اجزای بافت انسان) متصل می‌شوند.

• تشکیل بیوفیلم: توانایی تشکیل بیوفیلم روی سطوح را دارد که باعث ماندگاری بیشتر و افزایش مقاومت در برابر دفاع میزبان و آنتی‌بیوتیک‌ها می‌شود.

• تولید اوره‌آز: برخی از سویه‌ها آنزیم اوره‌آز تولید می‌کنند که اوره را به آمونیاک تجزیه می‌کند. این کار می‌تواند pH ادرار را افزایش داده و منجر به ایجاد سنگ ادراری و تحریک پوشش مثانه شود.

اهمیت بالینی (عفونت‌های ایجاد شده) استافیلوکوکوس ساپروفیتیکوس

این باکتری تقریباً به طور انحصاری با عفونت‌های دستگاه ادراری مرتبط است.

• سیستیت ساده بدون عارضه: یکی از علل اصلی عفونت‌های ادراری تحتانی بدون عارضه (عفونت مثانه) در زنان جوان و فعال از نظر جنسی است.

• آمار و گروه سنی: مسئول حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از عفونت‌های ادراری علامت‌دار در این گروه (زنان ۱۶ تا ۳۵ ساله) است و از این نظر پس از اشریشیا کولی (E. coli) در رتبه دوم قرار دارد.

• ارتباط با فعالیت جنسی: انتقال باکتری از پوست ناحیه پرینه به داخل پیشابراه در حین مقاربت جنسی، یک راه شایع انتقال است.

• عفونت‌های دیگر: اگرچه نادر است، اما می‌تواند باعث عفونت‌های ادراری پیچیده در زنان مسن‌تر، مردان و کودکان شود. به طور نادر در عفونت‌های خون (باکتریمی)، اندوکاردیت (عفونت دریچه قلب) و عفونت زخم نیز گزارش شده است که معمولاً در بیماران دارای شرایط خاص یا دستگاه‌های پزشکی (مثل کاتتر) رخ می‌دهد.

درمان استافیلوکوکوس ساپروفیتیکوس

• درمان خط اول: این باکتری به طور کلی به بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌های رایج درمان عفونت ادراری حساس است.

  • تریمتوپریم-سولفامتوکسازول (کو-تریموکسازول)

  • نیتروفورانتوین

  • فلوروکینولون‌ها (مانند سیپروفلوکساسین) نیز موثر هستند، اما به دلیل نگرانی در مورد عوارض جانبی و ایجاد مقاومت، معمولاً برای موارد پیچیده‌تر reserv می‌شوند.

• مقاومت ذاتی: این باکتری به طور ذاتی به نالیدیکسیک اسید (یک کینولون قدیمی) مقاوم است.

• نکته بسیار مهم: مانند همه باکتری‌ها، الگوی مقاومت آنتی‌بیوتیکی می‌تواند تغییر کند. درمان باید بر اساس آزمون حساسیت آنتی‌بیوتیکی (آنتی‌بیوگرام) انجام شود، به خصوص اگر عفونت به درمان اولیه پاسخ ندهد یا در یک بیمار با شرایط پیچیده رخ دهد.